Należyta staranność w transakcjach opodatkowanych podatkiem VAT

dodano: 2018-11-04

 

W związku z nasilającym się zjawiskiem wykorzystywania mechanizmów konstrukcji podatku VAT do uzyskiwania korzyści niezgodnych z prawem, przede wszystkim polegającym na wyłudzaniu nienależnego zwrotu VAT lub nieodprowadzaniu należności podatkowych z tytułu VAT, Ministerstwo Finansów uznało, iż konieczne jest podjęcie kroków zmierzających do zaprzestania tego procederu narażającego budżet państwa na uszczuplenie.

W dniu 25 kwietnia 2018 r. Ministerstwo Finansów na swojej stronie internetowej opublikowało dokument pt: "Metodyka w zakresie oceny dochowania należytej staranności przez nabywców towarów w transakcjach krajowych". Dokument ten nie stanowi objaśnień podatkowych, jest w zasadzie - jak wynika z jego treści - zbiorem wskazówek dla organów podatkowych, którym wskazano najistotniejsze okoliczności, jakie powinny być brane pod uwagę przy ocenie zachowania podatników, którzy sami nie dokonali oszustwa w zakresie podatku VAT oraz nie wiedzieli, że transakcja, w wyniku której nabyli towar, służy oszustwu w zakresie VAT.

To także swoisty drogowskaz dla przedsiębiorców, wskazujący czym w ocenie należytej staranności kierują się urzędnicy.

"Metodyka" ma zastosowanie do nabywców towarów w obrocie krajowym, którzy (i) nie dokonali oszustwa w zakresie podatku VAT oraz (ii) nie wiedzieli, że transakcja, w wyniku której nabyli towar, służy oszustwu w zakresie VAT.
 
Określa ona najistotniejsze okoliczności, które powinny być brane pod uwagę przez organy podatkowe w postępowaniach podatkowych przy ocenie dochowania należytej staranności przez nabywców towarów w transakcjach krajowych udokumentowanych fakturą z wykazaną kwotą podatku od towarów i usług i co do zasady przy ocenie transakcji z bezpośrednim kontrahentem podatnika.


Poniżej opisano najważniejsze założenia metodyki, której stosowanie pozwoli na zminimalizowanie ryzyka zakwestionowania przez administrację skarbową prawa do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony w przypadku nieświadomego i niezamierzonego nabycia towaru w ramach transakcji służącej oszustwu w zakresie VAT.

1. Rozpoczęcie współpracy z kontrahentem


Ministerstwo Finansów podkreśliło, iż w przypadku gdy podatnik nie zachowa ostrożności przy zawieraniu transakcji, i zignoruje okoliczności mogące świadczyć o tym, że transakcja ma na celu naruszenie prawa lub oszustwo, organ podatkowy może zakwestionować prawo podatnika do odliczenia podatku naliczonego od takiej transakcji. Zwrócono przy tym uwagę na fakt, że transakcje zawierane z nowym kontrahentem są obarczone większym ryzykiem, zatem wyróżniono przesłanki oceny należytej staranności w przypadku rozpoczęcia takiej współpracy i przesłanki dotyczące oceny już w trakcie trwania współpracy.

Dochowanie należytej staranności powinno polegać m.in. ma sprawdzeniu formalnego statusu kontrahenta. Wśród przesłanek, które wskazywać będą, że podatnik nienależycie zweryfikował swojego kontrahenta Ministerstwo Finansów wymienia m.in.:

    brak rejestracji kontrahenta w KRS lub CEIDG a także brak rejestracji na potrzeby VAT,
    brak koncesji i zezwoleń dotyczących towarów będących przedmiotem planowanych transakcji,
    fakt wpisania podmiotu do prowadzonego przez Szefa KAS wykazu podmiotów, które zostały wykreślone z rejestru jako podatnicy VAT lub które nie zostały zarejestrowane (przy czym należy przy ocenie należytej staranności uwzględnić, czy w późniejszym okresie nie zostało przywrócone zarejestrowanie kontrahenta).


2. Kryteria transakcyjne.


Warto także zwrócić uwagę na opisane w dokumencie kryteria transakcyjne oceny dochowania należytej staranności. Ministerstwo Finansów wymienia tutaj przykładowe okoliczności transakcji, które podatnik powinien szczegółowo przeanalizować:

1) nietypowy przebieg transakcji - gdy transakcja została przeprowadzona bez ryzyka gospodarczego,
2) płatność gotówką lub obniżenie ceny w przypadku płatności gotówką, gdy wartość transakcji przekracza 15.000 zł,
3) zapłata za towary przelewem na dwa odrębne rachunki bankowe, rachunek podmiotu trzeciego lub rachunek zagraniczny,
4) cena towaru odbiegająca znacząco od ceny rynkowej bez ekonomicznego uzasadnienia,
5) oferowanie przez kontrahenta do sprzedaży towarów, które należą do innej branży niż ta, w której dotąd kontrahent działał,
6) nieodpowiedni kontakt z kontrahentem lub osobą go reprezentującą - brak biura, agencji, oddziału w Polsce, brak osobistego kontaktu, utrudniony kontakt wyłącznie w obcym języku itp.,
7) siedziba lub miejsce prowadzenia działalności wskazane przez kontrahenta pod adresem, pod którym brak jest oznak prowadzenia działalności gospodarczej,
8) oferowany krótszy termin płatności niż w przypadku innych dostawców - bez ekonomicznego uzasadnienia,
9) warunki transakcji odbiegające od tych, które w danej branży uznawane są za gwarantujące bezpieczeństwo obrotu - np. brak ubezpieczenia towarów, brak możliwości dokładnej weryfikacji towarów, ograniczenie możliwości skutecznej reklamacji itp.,
10) dostawa towarów niezgodnych z wymaganiami jakościowymi określonymi przepisami prawa,
11) brak umowy, zamówienia czy innego potwierdzenia warunków dokonania transakcji,
12) niski kapitał zakładowy w przypadku spółki kapitałowej w odniesieniu do okoliczności transakcji,
13) brak zaplecza organizacyjno-technicznego odpowiedniego do rodzaju i skali prowadzonej działalności,
14) brak strony internetowej, czy informacji w mediach społecznościowych z informacjami odpowiednimi do skali prowadzonej działalności.

Wymienione okoliczności nie mają charakteru zamkniętego. Organy podatkowe mogą uwzględniać również inne okoliczności transakcji, jakie w danym przypadku uznają za konieczne.
W przypadku gdy podatnik kontynuuje współpracę ze znanym mu już kontrahentem, istnieje - jak podkreślono w opracowaniu - mniejsze ryzyko nieświadomego jego udziału w procederze oszustw podatkowych. Ministerstwo Finansów wskazało, iż ocena należytej staranności powinna być dostosowana w takich przypadkach do już istniejącej relacji gospodarczej. Zatem w sytuacji gdy dotąd we współpracy z danym kontrahentem nie występowały okoliczności wskazane w poprzednim rozdziale, to można zastosować zaproponowane przez Ministerstwo Finansów kryteria formalne i transakcyjne.

O braku zachowania przez podatnika należytej staranności może świadczyć m.in. okoliczność, że podatnik nie weryfikował regularnie czy kontrahent jest zarejestrowany jako czynny podatnik VAT i czy nie utracił wymaganych koncesji i zezwoleń, oraz czy został wpisany do prowadzonego przez Szefa KAS wykazu podmiotów, które zostały wykreślone z rejestru jako podatnicy VAT, chyba że rejestracja kontrahenta została przywrócona w późniejszym okresie.

Najważniejszym czynnikiem przy ocenie dochowania należytej staranności jest zmiana (bez ekonomicznego uzasadnienia) dotychczasowych zasad współpracy między podatnikiem a jego kontrahentem, m.in. w zakresie zasad płatności za nabywane towary, czy wysokości ceny, sposobu transportu czy terminu płatności.

3. Podzielona płatność - łagodne zasady oceny zachowania należytej staranności


W zakresie dochowania należytej staranności w najkorzystniejszym położeniu znajdują się podatnicy, którzy zamierzają od lipca 2018 r. stosować mechanizm podzielonej płatności podatku VAT. W odniesieniu do takich transakcji Ministerstwo Finansów uznało, iż o dochowaniu należytej staranności można będzie mówić wówczas, gdy podatnik pozytywnie zweryfikuje przesłanki formalne i gdy nie będą zachodziły inne okoliczności, które jednoznacznie wskazywałyby na brak dochowania tej staranności.

Skutkiem transakcji pomiędzy podatnikiem a nieuczciwym kontrahentem jest pozbawienie podatnika prawa do odliczenia podatku naliczonego. Omówione wskazówki będą pomoce przedsiębiorcom, którzy chcą się uchronić przed ewentualną współpracą z nieuczciwym kontrahentem.

Podjęcie proponowanych przez Ministerstwo Finansów działań zwiększy bezpieczeństwo w tym zakresie, jednak nie daje gwarancji, że organ podatkowy nie zakwestionuje rozliczenia podatku.

W razie jakichkolwiek pytań i wątpliwości zachęcam Państwa do kontaktu z Kancelarią.



Kancelaria Doradcy Podatkowego Wiesław Sztaba

ul. Odmogile 9A
31-751 Kraków
Email:
sekretariat@sztaba.net
Telefon:
+48 12 425 97 16
Projekt i wykonanie BerMar multimedia